Reconstructing Digital Character Education in Primary Schools: Comparative Islamic Pedagogical Perspectives from Turkey and Indonesia

Authors

  • Ethem Gürhan Ministry of National Education

DOI:

https://doi.org/10.22373/jiif.v26i2.35308

Keywords:

Character education, Digital citizenship, Elementary education, Islamic education, Indonesia, Turkey

Abstract

Digital participation has prompted elementary education to address not only technological competence but also the moral foundations of responsible conduct. This study compares how selected official educational documents applicable to or informing elementary education in Turkey and Indonesia connect character formation with ethical digital participation and position educational responsibility among relevant actors. A comparative qualitative documentary analysis was conducted on 16 analytic units, seven from Turkey and nine from Indonesia, drawn from 18 official source files. Through iterative deductive–inductive coding, 129 evidence records were examined using within-case and cross-case analysis. The analysis indicates shared concerns with responsibility, self-regulation, respect, safety, and care, alongside different policy pathways. The selected documents from Turkey articulate privacy, digital identity, security, ethical communication, and citizenship more directly within elementary-level curricular expectations. The selected Indonesian documents provide a more religiously explicit and communal foundation through faith, akhlaq, adab, stewardship, mutual care, and cooperation, although their application to specific digital conduct is less consistently codified. Within the analysed corpus, educational responsibility also appears more visibly distributed across the family, school, community, and religious education system in Indonesia. Based on these documentary patterns, the study develops an integrated framework connecting ethical–spiritual foundations, pedagogical formation mechanisms, a shared educational ecology, ethical digital participation, and reflective digital agency. The framework offers a relational interpretation of digital character education at the elementary level beyond an exclusive emphasis on individual technical competencies. Because the analysis concerns policy documents, the findings represent normative orientations and do not establish classroom implementation or educational effectiveness

References

Badan Standar dan Asesmen Pendidikan, Kurikulum. “Keputusan Kepala Badan Standar, Kurikulum, Dan Asesmen Pendidikan Nomor 031/H/KR/2024 Tentang Kompetensi Dan Tema Projek Penguatan Profil Pelajar Pancasila.” Kementerian Pendidikan, Kebudayaan, Riset, dan Teknologi Republik Indonesia, 2024. https://guru.kemendikdasmen.go.id/dokumen/MykDXR0WwX?parentCategory=Pendidikan+Karakter.

———. “Keputusan Kepala Badan Standar, Kurikulum, Dan Asesmen Pendidikan Nomor 032/H/KR/2024 Tentang Capaian Pembelajaran Pada Kurikulum Merdeka.” Kementerian Pendidikan, Kebudayaan, Riset, dan Teknologi Republik Indonesia, 2024. https://uploads.belajar.id/document/files/Kepka_BSKAP_Nomor_032-2024_Tentang_Capaian_Pembelajaran_pada_Pendidikan_Anak_Usia_Dini%2C_Jenjang_Pendidikan_Dasar_dan_Jenjang_Pendidikan_Menengah_pada_Kurikulum_Merdeka_01j0qf4dzz8dfwzqtpfkkbyzv7.pdf.

———. “Keputusan Kepala Badan Standar, Kurikulum, Dan Asesmen Pendidikan Nomor 046/H/KR/2025 Tentang Capaian Pembelajaran Pada Pendidikan Anak Usia Dini, Jenjang Pendidikan Dasar, Dan Jenjang Pendidikan Menengah.” Kementerian Pendidikan Dasar dan Menengah Republik Indonesia, 2025. https://bpmpbabel.kemendikdasmen.go.id/PPID/wp-content/uploads/2025/07/KepKaBSKAP-046_2025-ttg-CP.pdf.

———. “Panduan Pengembangan Projek Penguatan Profil Pelajar Pancasila (Edisi Revisi).” Kementerian Pendidikan, Kebudayaan, Riset, dan Teknologi Republik Indonesia, 2024. https://uploads.belajar.id/document/files/Panduan_Pengembangan_Projek_Penguatan_Profil_Pelajar_Pancasila_01j1z0ye6pj383h2y1336ck050.pdf.

Bowen, Glenn A. “Document Analysis as a Qualitative Research Method.” . . Qualitative Research Journal 9, no. 2 (2009): 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027.

Direktorat Jenderal Pendidikan Islam. “Keputusan Direktur Jenderal Pendidikan Islam Nomor 6077 Tahun 2025 Tentang Panduan Kurikulum Berbasis Cinta. Panduan Kurikulum Berbasis Cinta.” Kementerian Agama Republik Indonesia, 2025. https://cdn.kemenag.go.id/storage/archives/panduan-kurikulum-berbasis-cinta.pdf.

Feri, Muhammad, and Sutrisno Sutrisno. “The Role of Parents in the Moral Education of Children of Primary School Age.” . . POTENSIA: Jurnal Kependidikan Islam 8, no. 1 (2022): 49–59. https://doi.org/10.24014/potensia.v8i1.15099.

Gale, Nicola K, Gemma Heath, Elaine Cameron, Sabina Rashid, and Sabi Redwood. “Using the Framework Method for the Analysis of Qualitative Data in Multi-Disciplinary Health Research.” . . BMC Medical Research Methodology 13 (2013): 117. https://doi.org/10.1186/1471-2288-13-117.

George, Alexander L, and Andrew Bennett. Case Studies and Theory Development in the Social Sciences. MIT Press, 2005. https://mitpress.mit.edu/9780262572224/case-studies-and-theory-development-in-the-social-sciences/.

Gürhan, Ethem. “Values Education in Curriculum Reform: A Qualitative Document Analysis of the Türkiye Century Maarif Model for Primary Education.” . . Journal of Educational Research and Practice 4, no. 1 (2026): 24–40. https://doi.org/10.70376/jerp.v4i1.413.

Huda, Syamsul, Nilawati Tadjuddin, Ahmad Sholihuddin, and Korhan Cengiz. “Character and Adab Education in Indonesia, Turkey, and Japan: A Comparative Study.” . . Islamic Guidance and Counseling Journal 6, no. 1 (2022): 1–17. https://doi.org/10.25217/igcj.v6i1.2973.

Husnaini, M, Irnie Victorynie, and Noor Amili. “Model of Religious Character Education: A Case Study in Al-Hilal Islamic Primary School Bekasi, Indonesia.” . . Journal of Social Studies 16, no. 2 (2020): 103–20. https://doi.org/10.21831/jss.v16i2.34706.

Kementerian Agama Republik Indonesia. “Keputusan Menteri Agama Nomor 183 Tahun 2019 Tentang Kurikulum Pendidikan Agama Islam Dan Bahasa Arab Pada Madrasah.” Kementerian Agama Republik Indonesia, 2019. https://simpuh.kemenag.go.id/regulasi/kma_183_19.pdf.

———. “Keputusan Menteri Agama Nomor 450 Tahun 2024 Tentang Pedoman Implementasi Kurikulum Pada Raudhatul Athfal Dan Madrasah.” Kementerian Agama Republik Indonesia, 2024. https://dki.kemenag.go.id/informasi/kma-no--450-tahun-2024---pedoman-implementasi-kurikulum-pada-madrasah.

Kementerian Pendidikan Riset, dan Teknologi Republik Indonesia, Kebudayaan. “Peraturan Menteri Pendidikan, Kebudayaan, Riset, Dan Teknologi Nomor 12 Tahun 2024 Tentang Kurikulum Pada Pendidikan Anak Usia Dini, Jenjang Pendidikan Dasar, Dan Jenjang Pendidikan Menengah.” Kementerian Pendidikan, Kebudayaan, Riset, dan Teknologi Republik Indonesia, 2024. https://bpmpkaltara.kemendikdasmen.go.id/2024/03/25/permendikbudristek-nomor-12-tahun-2024-tentang-kurikulum-pada-jenjang-paud-pendidikan-dasar-dan-pendidikan-menengah/.

Kementerian Pendidikan Dasar dan Menengah Republik Indonesia. “Peraturan Menteri Pendidikan Dasar Dan Menengah Nomor 13 Tahun 2025 Tentang Perubahan Atas Peraturan Menteri Pendidikan, Kebudayaan, Riset, Dan Teknologi Nomor 12 Tahun 2024.” Kementerian Pendidikan Dasar dan Menengah Republik Indonesia, 2025. https://www.kemendikdasmen.go.id/siaran-pers/13243-permen-no-13-tahun-2025-penyesuaian-strategis-dalam-kurikulum-paud-pendidikan-dasar-dan-menengah.

Kusumastuti, Frida, Santi Indra Astuti, Yanti Dwi Astuti, Mario Antonius Birowo, Lisa Esti Puji Hartanti, Ni Made Ras Amanda, and Novi Kurnia. “Modul Etis Bermedia Digital.” Kementerian Komunikasi dan Informatika Republik Indonesia, 2021. https://diskominfo.lamongankab.go.id/posting/1018.

Li, Lingxi, Jana Patricia M Valdez, and Yingqiao Du. “Digital Citizenship Education at the Early Childhood Level: How Is It Implemented? A Systematic Review.” . . International Journal of Child Care and Education Policy 19 (2025): 13. https://doi.org/10.1186/s40723-025-00153-2.

Mahmud, Salami, Habiburrahim, Tabrani ZA, Muchlinarwati Muchlinarwati, and Fatmawati Fatmawati. “EDUCATING CHILDREN IN THE TWENTY-FIRST CENTURY: AN INSIGHT FROM MUSLIM FAMILIES.” Jurnal Ilmiah Islam Futura 24, no. 2 (2024).

Millî Eğitim Bakanlığı. “Bilinçli ve Güvenli Teknoloji Kullanımı.” Millî Eğitim Bakanlığı, 2022. https://aileokulu.meb.gov.tr/index.php/2022/05/30/bilincli-ve-guvenli-teknoloji-kullanimi/.

———. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi (4–8. Sınıf) Öğretim Programı.” Millî Eğitim Bakanlığı, 2024. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/2025825154011486-din kültürü 4_8.pdf.

———. “Hayat Bilgisi Dersi (1–3. Sınıf) Öğretim Programı.” Millî Eğitim Bakanlığı, 2024. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/2025825154255361-hayat bilgisi.pdf.

———. “İnsan Hakları, Vatandaşlık ve Demokrasi Dersi (4. Sınıf) Öğretim Programı.” Millî Eğitim Bakanlığı, 2024. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/2025825154829877-insan hakları vatandaşlık.pdf.

———. “Millî Eğitim Bakanlığı 2024–2028 Stratejik Planı.” Millî Eğitim Bakanlığı, 2024. https://personel.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_04/04155355_mebsp2428.pdf.

———. “Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı.” Millî Eğitim Bakanlığı, 2024. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/202582516728345-sosyal bilgiler.pdf.

———. “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni.” Millî Eğitim Bakanlığı, 2025. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/2026121118172-ortakmetin.pdf.

O’Reilly, Michelle, Diane Levine, Rachel Batchelor, and Sarah Adams. “Digital Ethics of Care and Digital Citizenship in UK Primary Schools: Children as Interviewers.” Journal of Children and Media 18, no. 4 (2024): 585–604. https://doi.org/10.1080/17482798.2024.2394932.

Öteleş, Fatih, and Zihni Merey. “Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Dijital Etik Kavramına İlişkin Görüşleri.” . . İnönü University Journal of the Faculty of Education 23, no. 3 (2022): 1302–23. https://doi.org/10.17679/inuefd.1135696.

Rahmawati, Mutia, Mahdiyah Mahdiyah, Zahratun Nisa, Muhamad Sabirin, and Yahya Mof. “Cognitive Scaffolding and Faith-Based Digital Literacy: Integrating Advanced Organizer and YouTube in Islamic Moral Education.” Al-Adzka: Jurnal Ilmiah Pendidikan Guru Madrasah Ibtidaiyah 15, no. 2 (2025): 246–56. https://doi.org/10.18592/aladzkapgmi.v15i2.18627.

Scott, Fiona Louise. “Family Mediation of Preschool Children’s Digital Media Practices at Home.” . . Learning, Media and Technology 47, no. 2 (2022): 235–50. https://doi.org/10.1080/17439884.2021.1960859.

Scott, John. A Matter of Record: Documentary Sources in Social Research. Polity Press, 1990.

SİLİK, Yavuz, and Fatih AYDIN. “Dijital Okuryazarlık ve Teknoloji Okuryazarlığı: Karşılaştırmalı Bir İnceleme.” . . Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 19, no. 4 (2021): 17–34. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.907788.

Taufik, Muhamad. “STRATEGIC ROLE OF ISLAMIC RELIGIOUS EDUCATION IN STRENGTHENING CHARACTER EDUCATION IN THE ERA OF INDUSTRIAL REVOLUTION 4.0.” Jurnal Ilmiah Islam Futura 20, no. 1 (March 1, 2020): 86–104. https://doi.org/10.22373/JIIF.V20I1.5797.

Webster, Jack. “Defining Digital Citizenship and Digital Citizenship Education: A Delphi Study.” . . Journal of Research on Technology in Education, 2025, 1–16. https://doi.org/10.1080/15391523.2025.2536564.

Downloads

Published

31-08-2026

How to Cite

Reconstructing Digital Character Education in Primary Schools: Comparative Islamic Pedagogical Perspectives from Turkey and Indonesia. (2026). Jurnal Ilmiah Islam Futura, 26(2), 529-554. https://doi.org/10.22373/jiif.v26i2.35308